समसमयीक विषय

सामाजिक विवाद तथा द्वन्द्व

;fdflhs ljjfb tyf åGå, o;sf k|sf/, k|efj / ;dfwfg

;fdflhs ljjfb tyf åGå

;dfhdf ljleGg hft hflt, efiff, ;+:s[ltsf dflg;x?n] a;f]jf; u/]sf x'G5g\ . Pp6} ;dfhdf /xg] km/s ;d'bfo, ln+u, j0f{, wd{, ;+:s[lt cflbsf sf/0f ;j}sf] ;f]r, ljrf/, wf/0ff tyf d"NodfGotfn] Ps csf{df d]n gvfg ;Sb5 / ;f]sf] sf/0f pTkGg x'g] dte]bnfO{ g} ljjfb elgG5 . ljjfbsf y'k|} :j?kx? dgdf]6fj, c;xdtL, b'ZdgL, ufnLunf}h, ph'/L, d'4fdfldnf, s'6lk6 cflb x'G5g\ . ;fdflhs ljjfbx? zlQm, kb, clwsf/, ;|f]t, cj;/ cflbsf lglDt x'g] ub{5 .

hj ;fdflhs ljjfbn] pu| ?k lng yfN5 / ljjfb ef}lts jf lx+;fTds x'g yfN5 To; cj:yfnfO{ åGå elgG5 . sltko cj:yfdf åGånfO{ ljjfbs} cy{df x]g]{ ul/Psf] ePtf klg ;fdflhs åGå ;fdflhs ljjfbsf] Ps hl6n cj:yf xf] . åGå nfdf] ;dosf] dte]b xf] / o;sf] ;dfwfg ug{ ljleGg cK7]/f r'gf}tLx? cfOkb{5g\ .

;fdflhs åGånfO{ ljleGg ljåfgx?n] cf–cfˆg} tl/sfn] JofVof u/]sf 5g\ . ;dfhzf:qLx?n] ;dfh / ;+:s[ltjLrsf] km/snfO{ ljjfb tyf åGåsf] cj:yf eGb5g\ eg] sfn{ dfS;{ h:tf juL{otf;DaGwL ljrf/sn] wgL, k"FhLklt / ;j{xf/f jLrsf] cGt/nfO{ åGåsf] ?k eGb5g\ . dgf}j}1flgsx?n] JolQmut jf ;d"xsf] rfxgfdf x'g] lje]bnfO{ åGå dfGb5g\ eg] /fhgLltzf:qLx?n] /fhg}lts dte]bnfO{ åGå dfg]sf 5g\ .

;fdflhs åGånfO{ ljleGg b[li6sf]0fn] x]g]{ ul/Psf] ePtfklg ;fdflhs ljjfb tyf åGå slDtdf b'O{ kIfljr x'g] tgfj jf ;+3if{sf] cj:yf xf] . of] ;dfhnfO{ ultzLn agfpg] dfgj hLjgsf] clgjfo{ / ckl/xfo{ tTj xf] h'g ;s/fTd jf gs/fTds h'g klg x'g;S5 .

सामाजिक द्वन्द्व

समाज समान आकंक्षाहरुको जामात हो जो निरन्तर अन्तरक्रियामा रहन्छन् । समाजका सदस्यहरुले अन्तरक्रिया गर्ने क्रममा एक अर्का बीच विवादहरु सिर्जना हुन सक्छन् । वैचरिक बेमेलको अवस्था आउन सक्छ । असन्तुष्टी पैदा हुन सक्छ । विरोधाभास प्रकट हु न सक्छ । सो बेमेल एवम् विरोधाभासको अवस्था नै सामाजिक विवाद अथवा समाजिक द्वन्द्व हो । वहुल अर्थात विविधतायुक्त समाजमा विविधताको व्यवस्थापन गर्न नसक्दा द्वन्द्व उत्पन्न हुन सक्छ ।

            स्रोत साधन साधनको अपर्याप्तता वा वितरणमा असमानता, अधिकारको अस्पष्टता, सरोकारवाला व्यक्ति वा समूहको दवावका कारण द्वन्द्व सिर्जना हुनसक्छ । आधुनिक अवधारणामा निश्चित हदसम्मको द्वन्द्व समाजको आवश्यकता हो, द्वन्द्वले समाजिक रुपान्तरणमा सहयोग पुर्याउँदछ । तर द्वन्द्वको उपयुक्त व्यवस्थापन र समाधानको आवश्यकता पनि उत्तिकै पर्दछ ।

द्वन्द्वका दृष्टिकोणहरु

१.     परम्परागत अर्थात नकरात्मक दृष्टिकोण: यो द्वन्द्व सिर्जना गरिनुहुँदैन भन्ने मान्यता हो । द्वन्द्वले नकरात्मक असर गर्दछ । यो  मान्यता सन् १९३० सम्म रह्यो ।

२.     मानव सम्बन्धवादी अर्थात सकारात्मक दृष्टिकोण: द्वन्द्व स्वाभाविक प्रक्रिया हो । कतिपय अवस्थामा द्वन्द्व लाभदायक पनि हुनसक्छ । यो मान्यताले सन् १९७० सम्म मान्यता पायो ।

३.     अन्तरक्रियात्मक दृष्टिकोण: एक निश्चित हदसम्म द्वन्द्वलाई प्रोत्साहित गर्नुपर्छ । यो मानयताले सन् १९७० बाट मान्यता पायो । निश्चित हदसम्मको द्वन्द्वले सामाजिक एवम् सांई सांस्कृतिक गतिशीलतालाई ज्यूदो राख्दछ । द्वन्द्वको सहि व्यवस्थापन गर्न जानेमा द्वन्द्व फाइदामूलक हुनसक्छ ।

åGåsf k|sf/

s_ JolQmut åGåM JolQm cfFk}mleq x'g] ;f]r, ljrf/sf aLr x'g] dte]b g} JolQmut åGå xf] .

v_ JolQmx?aLrsf] åGåM o; k|sf/sf] åGå b'O{ jf b'O{eGbf a9L JolQmx?sf] aLr x'g] dtj]bsf sf/0f pTkGg x'G5 .

u_ ;+u7lgs åGåM JolQmx?sf] ;+ul7t ;d"xnfO{ ;+u7g elgG5, b'O{ jf b'O{eGbf a9L ;+u7g aLr x'g] ljjfb jf åGånfO{ ;+u7lgs åGå elgG5 .

3_ /fi6«x? aLrsf] åGåM b'O{ jf ;f] eGbf a9L /fi6«x? aLr pTkGg x'g] ljjfb jf åGå g} /fi6«x? aLrsf] åGå xf] .

;fdflhs ljjfb tyf åGåsf sf/0f jf ;|f]t

o   JolQmdf /x]sf] ljrf/, ;f]r, JolQmTjdf 6s/fj

o   ;|f]t k|flKtdf k|ltikwf{ x'g'

o   ;|f]t;fwgsf] ljt/0f tyf cj;/x?sf] ljt/0f k|0ffnL k|efjsf/L gx'g'

o   juL{o, hftLo, n}+lus, wfld{s, If]qLo ;dfgtf sfod gx''g'

o   ul/j ju{sf hgtf zf]if0fdf k/L pgLx?df ljb|f]xL efjgf pTkGg x'g'

o   P]g, lgoddf lj/f]wfefif pTkGg x'g'

o   ;dfhdf clgoldttf, e|i6rf/, gftfjfb, s[kfjfb ljBdfg /xg'

o   cfk;L ;dGjo / plrt 5nkmnsf] cefj x'g'

;fdflhs ljjfb tyf åGåsf] k|efj

;s/fTds k|efjx?

-    leq} u'lD;P/ /x]sf ljjfbx? ;txdf cfO{ ;dfwfg ug{] af6f] klxNofpg ;lsG5 .

-    ljsf; lgdf{0fdf u'0ffTds ;'wf/ cfpF5 .

-    ;fdflhs ljljwtf kQf nfUb5 .

-    ;dfhdf ;s/fTds kl/jt{g ;Dwj x'G5 .

-    ;|f]t ;fwgsf] plrt kl/rfngdf ;3fp k'Ub5 .

-    ;fdflhs s'/Lltsf] Joj:yfkg ug{ ;lsG5 .

-    kf/blz{tfsf] cfjZostf / dxTj a9\5 .

-    cfk;L ;dembf/L, ;Ddfg / d]nldnfk sfod x'G5 .

gs/fTds k|efjx?M

-    JolQm, kl/jf/, ;d'bfo cflbdf z+sf pkz+sf hGdfp5 .

-    lvrftfgL, j}dg:otf, dgd'6fj / t5f8 d5f8sf] l:ylt l;h{gf x'G5 .

-    lx+;fsf] hGd x'g ;S5 .

-    ;|f]t;fwgsf] b'?kof]u x'g ;S5 .

-    ;fdflhs / dfgjLo tgfj pTkGg x'G5 .

-    /fhgLlts cl:y/tf l;h{gf x'G5 .

-    JolQmdf g}/fZotf 5fpF5 .

-    ;fdflhs ck/fwsf] dfqf a9\5 .

-    nfdf] ;do x'g] hl6n k|sf/sf] åGån] /f]huf/L, Joj;fo, cfDbfgLdf gs/fTds c;/ kfb{5 .

ljjfb tyf åGå Joj:yfkg z}nL

s_ k|ltikwf{Tds z}nLM lht xf/sf] cj:yf

v_ ;xsfo{d"ns z}nLM lht lhtsf] cj:yf

u_ ;Demf}tf z}nLM b'j}sf] lht b'j} xf/

3_ pDsg] z}nLM xf/ xf/sf] cj:yf

ª_ ;dfof]hgd"ns z}nLM xf/ lhtsf] cj:yf

ljjf tyf åGå Joj:yfkgsf ljlw

s_ jftf{

v_ d]nldnfk

u_ dWo:ytf

3_ Goflos lg0f{o ljlw

g]kfnL ;dfhdf ljjfb tyf åGå

g]kfndf ul/jL, j]/f]huf/L, :jf:Yo, lzIff h:tf cfwf/e"t ;]jfsf] kxF'r cefj, s]lGb|s[t zf;g k|0ffnL, ;|f]t ;fwgsf] c;dfg ljt/0f, hflt, efiff, lnª\u / e"uf]nsf] cfwf/df c;dfgtf h:tf sf/0f :yfgLo tyf /fli6«o :t/df ljjfb tyf åGå pTkGg eO{ ;do ;dodf ljjfb x'g], cfGbf]ng x'g] tyf ;z:q åGå ;d]t x'g] u/]sf] 5 .

       ;do ;dodf x'g] u/]sf] ljjfb tyf åGå ;dfwfgsf] nflu g]kfndf ljleGg k|of; ePsf 5g\ / sfg"gL / ;+j}wflgs ?kd} Joj:yf u/L ;fdflhs ljjfb åGånfO{ Jojl:yt ug]{ k|of; ul/Psf] 5 . g]kfnsf] ;+ljwfg,  @)&@ df ;+3Lo, nf]stflGqs u0ftGqfTds zf;g Joj:yfsf] dfWoodåf/f lbuf] zflGt, ;'zf;g, ljsf; / ;d[l4sf] cfsf+Iff k'/f ug]{ k|:tfjgfdf pNn]v 5 . To:t} wf/f %! df /fli6«o Pstf /fli6«o ;'/Iff ;DaGwL gLltdf ljleGg hft, hflt, wd{ efiff, ;+:s[lt / ;Dk|bfoaLr kf/:kl/s ;b\efj, ;lxi0f'tf / P]Soj4tf sfod ug{'kg]{ pNn]v ul/Psf] 5 .